2011-03-28

De Catulli amitha

IMG 1361

Centesimi decimi sexti carminis Catulli versus septimus octavusque:

contra nos tela ista tua evitabimus †amitha
   at fixus nostris tu dabis supplicium.


evitamus ζ. amitha O, amicta X: amictu ε.

Omnibus doctis hominibus qui Catulli carmina legunt quasi lusui communi videtur ultimos ultimi carminis versus quodammodo emendare—id est coniecturas vel ingeniosas vel praeter omnem valetudinis sanitatisque spem inductas in poetae verba immiscere.  Inter meliores conatus possumus eum nominare a J. M. Trappes-Lomax anno bismillesimo altero excogitatum, qui voluit ordinem verborum ita paulo mutari ut versus facillime legi debeant:

nos contra ista iniecta tua evitabimus tela
   at fixus nostris dabis supplicium

Nec defuit ingenium A. Palmerio, cuius lectio

caetra nos tela ista tua evitabimus apta
   at fixus nostris tu dabis supplicium.

in quo levis parma caetrum nuncupata pro contra adverbio ponitur, lepidior est quam ut praetermittatur, quamvis raro hodie audiatur. Multo tamen involutior est prima lectio a Kenneth Kitchellus Ludovicianensi posita, secundum quam nihil mutandum est, sed amitha potius pro vocabulo Graeco quod est ἄμιθα seu liba intellegitur. Hac enim ratione lector ducitur in quasdam significationes remotiores, ob diversas formas libarum apud antiquos factas, nam haec lectio tantummodo potest valere si accipiamus amithas esse in speciem partium muliebrium paratas, itaque vocabulum pro illis partibus esse habendum. Gavisus fortasse esset Muretus si ipse talem emendationem primus effinxisset; equidem tamen suspicor per ambages nimis longas Kitchellum ad finem advenisse.

At quoniam propositum mihi est eodem lusu paulisper delectari, ut mentem nuper nimis sollicitam a rebus vexantibus abducam, volo per ambages paulo longiores petere et Mureti Kitchellique more rationem indagare per obscuriores Graecorum sermonis tenebras: itaque ego velim hoc modo amitha pleniorem reddere:

contra nos tela ista tua evitabimus ἀμιθρεῖν
   at fixus nostris tu dabis supplicium.

Nam apud Callimachum, seu Battiaden ut Catullus ipse poetam Alexandriae notissimum eodem in carmine appellavit, legimus:

ἄγετό τις νύμφαν· «Ἐρυσίχθονα δίσκος ἔτυψεν,»
ἤ, «ἔσπεσ' ἐξ ἵππων,» ἤ, «ἐν Ὄθρυϊ ποίμνι' ἀμιθρεῖ.»

Hoc Callimachi ἀμιθρεῖ nihil aliud est quam Atheniensium ἀριθμεῖ variis litteris inter se transpositis; nec dissimile esset infinitivum quod est ἀμιθρεῖν pro ἀριθμεῖν seu numerare in fine versus poni, neque a scopo Catulli carminis de Callimachi iambis scripti nimis aberrare videtur, si Callimacho licuit ἀμιθρεῖ in hymno in Cererem dicato dici. Quid porro magis idoneum Catullo, qui basia pro savia seu suavia identidem non solum dixit sed etiam ipse numeravit?

Si hoc accipiatur, Catullus, cum videretur dicere se Gelii tela evitasse, tandem in fine versus dixerit se vitavisse ne Gelii tela numeraret, quod fortasse non nimis inepte convenit cum ipsa forma versuum: nam utroque in versu lector cogitur litteram "s" praetermittere penultimo in vocabulo enuntiando, ut numerus ad regulas elegiacas reducatur; itaque Gellium reprehenderit Catullus ob antiquius genus dicendi, quo usus est Ennius aliosque Romanos ante poetas novos scribentes, quod illius tela non ad neotericas rationes conformarentur.

Haec tamen lectio nec Mureto nec Politiano placuisset, quippe in qua neque ad Festum conferendi fuissent pedes lectoris, neque per sensum quam maxime translatum possem sensum obscoenum in carmen inferre, id quod summo consensu doctorum hominum necesse est doctus homo efficiat, quo homo doctior habeatur.

2011-03-24

De emendatione omnium stultissima

Melius nonnumquam videtur imaginem apponere nihil ad scripta pertinentem.

Quamquam libenter confiteor me fortasse nimis proclivem esse in M. Antonium Muretum, oratorem disertissimum, ob mellifluentes eius periodos necnon epistolas variasque lectiones tam doctas quam iucundas ac carmina delectabilia, ut vera cum indignatione possim in eius ingenium invehi, nihilominus ex aequo confitendum est eodem ab oratore philologoque illustratissimo quandam emendationem positam esse fortasse omnium stultissimam. Nam in nonagesimo octavo Catulli carmine, quamquam plerique philologi Politianum sequentes legunt:

culos et crepidas lingere carpatinas

Muretus tamen maluit legere:

culos et trepidas lingere cercolipas

At cur doctus Gallus noster, qui paulo antea ad nonagesimi quinti carminis versum vacuum censuit se nullum vatem neque hariolum audere versus in codicibus scriptos suis coniecturis contaminare ac mutilis potius quam recenti aliquo artifice interpolatis versibus delectari, hoc tamen in loco voluit lectionem non nimis obscuram duobus vocabulis mutatis in tenebrosam quandam locutionem torquere et Graecanicam? Has rationes ipse protulit:

Quod autem Politianus legit, crepidas carbatinas, multis de causis non placet: primum, quia est contra fidem veterum exemplarium: deinde, quid habent commune crepidae carbatinae cum ea parte corporis, quae paulo ante nominata est? Insulsum plane fuerit ista coniungere. Itaque doctissimi homines, cum hanc, quam nos sequimur, scripturam approbassent, illam Politiani, summo consensu, repudiarunt.

Certe doctissimi homines nostrae aetatis et priorum fere omnium summo consensu a Mureto eiusque doctissimis sine nomine laudatis ita dissentiebant, ut difficile sit trepidas cercolipas in apparatibus criticis hodie etiam invenire, sed ad auctoritates nullo nomine prolatas refutandas non necesse est nimis temporis terere; porro vetera exemplaria habentur hodie carpatinas vel carbatinas continere, neque dicitur trepidas esse legendum; sed ad argumentum e coniunctionis salsitate plura sunt dicenda. Nam Muretus, etiamsi fortasse a Quintiliano didicit illud ploxeni, quod in medio carmine priore reperitur, esse Transpadanum vocabulum, nihilominus non videtur animadvertisse has carbatinas ex aequo rusticas fere eodem in loco hoc in carmine esse scriptas, qua re salsa illa coniunctio quam petebat Muretus potius videtur duobus ex lusibus collatis oriri, ut uter videatur vocabulum rusticum dicacibus versibus complecti.

At unde est Muretus hoc cercolipas expiscatus? Ex Festo, apud quem cercolips vel cercolopis vel cercalopex (nam docti editores numquam volunt inter se consentire de lectione huius lemmatis; cercalopex tamen ad vulpem potius spectare debet) dicitur esse genus simiae, cui ultima caudae pars sit villosa. Scaliger tamen monuit Festum hic manifesto erravisse, non solum quod nusquam in rerum natura inveniri posset simia similis cui cauda villosa esset ornamento, sed etiam quod Graecorum sermo munere verborum componendi non ita fungeretur, ut in nomine substantivo (sicut λίπος) desineret vocabulum compositum, sed potius mallet ultimam partem e verbo temporali sumere: immo multo facilius videri nomen quod (fortasse) esset cercolips intellegere secundum notum atque usitatum exemplum quod est αἰγίλιψ, ut in simiae κέρκον-λιπούσης nomine audiremus bestiam non cauda-pinguescentem sed cauda-carentem. Haec enim verbi finitio non omnino a scopo aberrare videretur, si codicum fide defenderetur: nam Forcellinius in lexico praeclaro nostrum Catulli versum explicavit ita:

Nam clunibus simiae non caudatae nihil est spurcius.

At neque ita intellexit Muretus quid sibi vellet illud cercolipas, sed, ex quo error eius depravatae lectionis quam maxime manifestus videtur, effinxit hanc prorsus novam significationem neque alias repertam ex ea Festi caudatiore:

Cercolipas vocat obscenas partes viriles, ficto ex cauda et pinguitudine vocabulo. Trepidas autem dicit, significans id, quod Persius expressit hoc versu,

Cum morosa vago singultiet inguine vena.

Nunc liquet cur Muretus voluerit trepidas cercolipas ponere: ut obscoenas partes viriles sub nomine Graeco et incerto et sensu omnino novo, a simia in virilem partem humani corporis nulla antiquorum autoritate translato, in carmen Catulli inferret. Qualem audaciam, qualem allucinationem!

At non solum ille, sed alii quoque doctissimi homines, ut ipse dixit, hac pravitate decipiebantur: inter quos imprimis Marullus, qui contra Politianum passeris pudorem defendebat, econtra pudicitiam trepidas cercolipas maluit, ut discimus ex Mureto:

Ac praeter ceteros Marullus, qui, ut et homo Graecus, et supra modum Politiani odio imbutus, distichon scripsit, quo acerbe atque amarulente ait, Politianum Vectio pro cercolipis carbatinas dedisse, quod suum sibi munus ab eo praeripi nollet.

Lingere carbatinas vult Vection Eunomus, ipse
   Ut possit trepidas lingere cercolipas.

Si ex his verbis intelligimus quae fuerit auctoritas summumque consensum doctissimorum hominum, incipimus suspicari philologorum lectiones non semper secundum fidem veterum exemplarium esse prolatas sed nonnumquam modo contra sententiam inimicorum. Mureti igitur illud cercolipas fortasse non ex stultitia lippi legentis aut quadam pravitate ingenii in morosas venas haerentis ortum est, sed ex pravissima illa stultitia quae, ut nox diem, vitiosam aemulationem consequitur ac rivalitatem.

Hoc tamen addam unum et fortasse non solum a scopo sed etiam a campo trans flumen in alios agros aberrans, de quo Muretus nullam mentionem fecit: in Plauti Trinummi offendimus quasi catalogum servorum:

Truthus fuit, Cerconicus, Crinnus, Cercobulus, Collabus,
collicrepidae cruricrepidae, ferriteri mastigiae:
inter eosne homines condalium te redipisci postulas?


collicrepidae] alii oculicrepidae

2011-03-08

IMG 1348

Quot homines in Civitatibus Foederatis aut a crocodilis aut a pistricibus
petiti sunt occisive ab anno 1948o usque ad annum 2005um.
Civitas Quot a crocodilis petiti Quot a crocodilis occisi Quot a pistricibus petiti Quot a pistricibus occisi
Ludoviciana 2 0 2 0
Alabama 5 0 5 0
Georgia 9 1 8 0
Carolina Meridionalis 9 0 38 0
Texia 15 0 30 1
Florida 351 17 509 8
Summa 391 18 592 9

Quot tamen homines unoquoque anno a serpentibus alatis in Florida interficiantur, nemo est, quoad sciam, qui iam numeraverit.

De Georgio Buchanano extrema linea amanti

IMG 1345

Inter carmina Georgii Buchanani, de cuius nomine Pastrix doctus versificator me monuit, dum cervisiae nomen quaero, hos versus non illepidos de Leonora Peiridis, lenae filia, repperi scriptos:

Ergo mihi nunquam nisi personata videnda es?
   Cernere nec faciem fas Leonora tuam?
Alloquar absentem praesens? In luce serena
   tanquam sint tenebrae, non videam quid amem?
Osculer, amplectar, tractem quod cernere non est?
   Et tecum veluti sine semper ero?
Non ego Penelopem quae non videatur amabo:
   Gorgona si videam, Gorgona forsan amem.
Illa vel Oedipodas, vel Phineas urat amicos,
   quae faciem metuit ne tueare suam.
Per te, per verum quicunque est ille, colorem,
   perque oculos, oculos qui rapuere meos:
quisquis is est, verum vultum permitte videri,
   te volo, personam nolo videre tuam.

Quos versus legentibus philologis et criticis, ut nunc interpretes a semet ipsis habentur, fortasse statim in mente cucurrit theoria personarum, ut vocatur, qua vox narratoris non eadem ducitur esse atque ea poetae. Nam iis qui Iuvenalis, ut exemplum afferam, opera terere solent, adeo difficile est tot et tam diversas sententias quot in variis carminibus reperiantur uni tantum voci ascribere, ut facilius intellegere videatur vocem et sententias poetae esse in unoquoque carmine ita modulatas, ut histrio solet persona sumpta depositave nunc Philaenen agere, nunc avarum Harpagonem, nunc imperatorem coram καὶ τέκνῳ morientem. Quod in his quoque versibus, de lenae filia personata scripta cuius personam persona poetae non vult videre, potest et hodiernis interpretibus delectare: at mihi, nullo facultate interpretandi praedito, aliud praebetur oblectamentum. Nam hic progressus rerum, a visu ad alloquium, deinde in oscula, ac postremo praeter amplexum, ad mentem vocat quinque illas lineas, quas Pomponius Porphyrio, ad Horatii primi libri carmen decimum tertium annotatiunculam ponens, brevissimis verbis sic expressit:

in quinque partes amoris fructus esse partitus dicitur:
visu, adloquio, tactu, osculo, concubitu.

Quorum graduum quinque primus, qui est visus, apud Buchananum ansam praebet ut locus communis aliquatenus detorqueatur: nam visus dicitur omnium linearum esse extrema, ac tristissima causa eius qui extrema linea amare cogatur. Sic in Terentii Eunucho loquitur Phaedrus (cuius nomen Platonicum, et cur id ipsum ad quinque lineas spectet, alias est explicandum), qui rus ab urbe urbanaque amatrice expulsus queritur:

Hem biduom hic
manendumst soli sine illa? Quid tum postea?
Nil est. Quid nil? Si non tangendi copiast,
eho ne videndi quidem erit? Si illud non licet,
saltem hoc licebit. Certe extrema linea
amare haud nil est.

Propertius postea quarto in primi libri carmine extrema linea amoris paulo immutavit in formam amatoris elegiaci magis propriam:

haec…forma mei pars est extrema furoris

Nec longe abest, si sequimur emendationes Phillimori (post Kraft et Rossberg) anno 1919º prolatas, versus sextus undecimi carminis eiusdem Propertii libri:

Ecquid in extremo restat amare loco? ] Phillimorus
Ecquis in extremo restat amore locus? ] alii

Porro Lactantius Placidius, qui fertur, cum in annotatione ad Statii Thebaidem apposita fabulam de Hymenaeo saepe in marginibus librorum (neque usquam aliter) decantatam paucis verbis vel mutandis vel addendis ornaret, eodem modo puerum Atheniensium formosissimum descripsit:

Istum cum una ex civibus suis, virgo nobilis, adamasset, ipse, mediocribus ortus parentibus, quia nuptias desperabat, quod poterat tamen, puellam extrema amoris linea diligens, eius animo solo satisfaciebat aspectu.

Ex quinque igitur gradibus seu lineis seu punctis amoris, extrema dicitur esse visus, quo solo animum in puella deperientem alere videtur inter amantium cruciatus non minimus numerandus. Ut ad Buchananum revertamur, vox narratoris queritur non sibi licere amatam videre, cum non vetetur eam alloqui, osculare, amplecti et ita porro. Quomodo enim potest fieri ut amor post extremam lineam progrediatur, si prima ipsa linea sit negata? Mysterium τῆς Ψυχῆς.

IMG 1364

2011-03-07

De cervisiae coctoribus, tonsoribus, pistoribus manentibus.

Insolitum hexametrum repperi Gradum ad Parnassum lustrans:

cērvĭsĭă. Cērvĭsĭae cōctōr, tōnsōr, pīstōrquĕ mănēbūnt, B.  SYN. Zȳthūm.

Cum nescirem qui poeta sit littera "B" insignitus—nullum enim in indice poetarum apparet nomen quod e littera illa omnium secunda exorditur, etsi Avienus et Cappela ibi leguntur—coepi per rete universale hunc versum quaerere.  Alteram editionem recensens potui tres illi primae litteras addere.

Buch. Bene: die Bücher placent. Fortasse nominis pars his in litteris legenda est, sed haec editio indice caret poetarum.

At nullo clarius fit hoc aenigma ex eo quod inveni in libro cui titulus duodecivicesimi saeculi more ad nauseam tendit per ambages has: Fragmenta Poëtarum Veterum Recentiorumque, Ponderosioribus metris, cum laudi, cum vituperio inservituris:Nec non Intermixtis Apophtegmatibus, Axiomatibus, Variis In- & Descriptionibus, Sententiis, ac Documentis, Sacris, atque Profanis, Interjectisque metris Leoninis, Rhythmis, & Epigrammatibus, inmodum Polyantheae Poëticae proposita Per Alphabeticos Titulos in ordinem disposita, Pro erudita legentium utilitate Luci publicae exposita a Iosepho Ernesto Barisien Bohemo Pragensi, Presbytero Ecclesiastico et scriptitore titulorum nimis verboso:

Quibus e versibus facile tu, lector tam docte quam benevole, intelliges auctorem musophilum solere singulos versus nomine notari poetae, sed iuxta hos versus qui ad cervisiam spectant nihil posuisse.  Debemusne igitur sub littera B sive Buch apud Gradum illum posita nomen Iospephi Ernesti Barisien intellegere?  Nam nullum nomen apud poetas illo opere laudatas repertum in se "Buch" continet, quamquam Iohannis Baccherii fragmenta ibi inveniuntur.  At fortasse minime interest utrum Bachcherius an Barisien hunc versum scripserit, an alius quispiam: cur tamen in Gradu laudatur versus tam pedestris et mediocris, neque etiam sensus plenus?  Nisi fortasse ideo, quod nullus alius versus ad cervisiam spectans potuit inter carmina Latine exarata reperiri.