2014-04-11

IMG 1529

Nonnumquam dubito an velim pergere litteras Latinas Graecasque colere: nam quae mihi studium movent, eadem fere omnibus aliis taedio sunt, nec volo ipse in studia incumbere quae videntur suscipienda non propter semet ipsos, sed ut lectores auditoresve oblectentur lasciviis argumentis et procacitate. Ut exempla tria afferam ex collegis professoribusque:

  • unus modo librum conscripsit de scortis Graecis;
  • altera vult περὶ τῶν ὀλίσβων Graecorum commentationem scribere qua ostendat utrum τὸ τῶν βαυβώνων πόσθιον, sive praeputium, coriaceum fuerit et moveri potuerit, an ligneum atque immobile;
  • tertia modo acroasin habuit de Aristotele, cuius κάθαρσιν tragicam explicaret indoctis esse τὰ τῶν γυναικῶν καταμήνια, doctis autem ἐκσπερματίζειν sive more magis masculino ἔλεον καὶ φόβον excutere.

Haec omnia studia confitemur quodammodo digna et persequenda esse, quippe quae in pretio sint et nomina discipulis professoribusque faciant magna: sed malim ipse litteras recentiores colere quae animum et studium mihi magis movent. Quod an facere liceat, in dies magis dubito: nam amicus quidam altera in quadam studiorum universitate modo nuntiavit se coactum a collegis diaconoque eadem consilia deponere ut munus docendi sibi in annos futuros retineret, cum nullius momenti haberentur litterae sexto decimo saeculo et septimo decimo saeculo scriptae. Facienda enim sunt nomina.

Quod aliis causis melancholiae addendum est, nisi quod illa olla iam abundat et superabundat. Addendum etiam hoc: quod pudendum est Latine scribere loquive, ut impudici hominis, cum laudandus est quicumque περὶ πορνῶν ἢ ὀλίσβων loquitur atque in τῷ καταμηνίων τε καὶ σπέρματος ἐκκρίσει invenit duo genera τῆς τραγικῆς καθάρσεως; nec hoc explicari potest hominibus rerum antiquarum imperitis (id est, maiori gentis humanae parti), cum illud facile exponatur (nam quid facilius ab imperitis intelligitur quam ea ratio, qua homines qui "linguas" (vel quaslibet artes) "profitentur" etiam easdem sat bene callent ut illis uti possint?). Suspicor me inter imperitos esse numerandum, adeo ut studia mea mihi nil proficiant.

Debui architectus fieri vel argentarius.

2014-04-08

De illo "Ne plus ultra"

Cum Iconoclastes mentionem fecisset illius "Ne plus ultra" sive "Nec plus ultra" (quod nonnulli negant antiquum esse sed ab Italis—Più oltre non si metta—Gallisque—Plus oultre—recentioribus esse inventum), in mentem venerunt verba Petri Savorgnani, quae in praefatione reperiuntur ad Ferdinandi Cortesii epistolam secundam apposita:

Antiqui omnes cosmographi, Beatissime Pater, tam Graeci quam Latini, in describenda terrarum machina, a Fortunatis Insulis initium habuere, hincque, hoc est a solis occasu, ad ortum processere Sericam usque regionem et Sinarum populos, gradus longitudinis centum et octoginta continentes, et ii dimidiam tantum orbis partem descripsere bis nonaginta continentem partes, seu ut vocant gradus, reliquam vero orbis medietatem penitus intactam reliquere. Nec quid extra Herculis columnas, praeter Fortunatas Insulas et Hesperidum, contineretur retulere, nisi quae fabulis potius quam veritati essent consona, quamvis Athlantici Maris navigatio eisdem penitus ignota non existeret, potissimum Carthaginensibus maiori Aphricae portioni imperantibus perscrutata, cum etiam Insulae Æthiopici maris a Plinio describantur.

Nonne subtiliter et urbane scripsit Savorgnanus? Nescimus autem quid dicendum sit de hac sententia, quam sumpsimus ex alio commentario, qui docet illud "Ne plus ultra" e fontibus antiquis, sed per ambages, ortum esse:

Papers

Nam Savorgnanus illud "Nec quid extra Herculis columnas" scripsit anno 1524o, longe ante annum 1575um, nec sine difficultate credam Savorgnanum non in animo habuisse illud "Ne plus ultra" vel aliquid simile cum "Nec quid extra Herculis columnas" posuerit.

2014-04-07

De magistratu et doctoribus, sententia Sebastiani Castelli

Cum de piratis Hugonotis et Hispanis militibus nuper multum, multum igitur de crudelibus caedibus urbibusque incensis, legeremus, placuit haec argumenta offendere Sebastiani Castelli, qui quamvis doctrinam Calvini plus minusve sequeretur, ab aliis Protestantibus et praecipue a Calvino ipso nonnullis in rebus dissentiebat. Hunc locum invenies in libello, qui Contra libellum Calvini in quo ostendere conatur hæreticos jure gladii coercendos esse inscribitur:

77

Calvinus:
Nunc videmus ut ad ferendam crucem, ad odia, probraque mundi subeunda paratos esse oporteat Evangelii ministros. Sicuti non aliis quam patientiæ armis dominus eos instruxit, et tamen jubeantur Reges pietatis doctrinam suo patricinio tueri.
Vaticanus:
Hominem occidere, non est doctrinam tueri, sed est hominem occidere. Cum Genevenses Servetum occiderunt, non doctrinam defenderunt, sed hominem occiderunt. Doctrinam tueri non est magistratus—quid gladio cum doctrina?—sed doctoris. Doctorem autem tueri est magistratus, sicut agricolam et fabrum et medicum et ceteros contra injuriam tueri. Itaque si Calvinum occidere Servetus voluisset, recte Calvinum defendisset magistratus. Sed cum rationibus et scriptis Servetus pugnaret, rationibus et scriptis repellendus erat.

Praecipue placet illud Doctrinam tueri non est magistratus sed doctoris: quippe quod nos moneat de Gallorum lege laïcité dicta. Nec dissimilis videtur fuisse sententia Thomae Jeffersonis, qui leges tulit ne respublica in dicionem ecclesiasticorum concederetur.

2014-03-17

De Walteri Raleghi nova colonia

NewImage

Hoc carmen Ioannis Aurati in quodam libro Floridiano repperi:

DE VIRI ILLUSTRIS VVALTERI
raleghi nova apud indos
occidentales colonia.

Dixêre Hebræi vates, dixêre Sibyllæ,
Antiqui ignotas gentes per tempora ſecli,
Notas extremi ſub temporis orbe futuras.
Qualem magnanimi claſſis Britanna gaboti
Maior Iaſonia, meliori & vellere digna,
Florentem reperit te Florida ſorte ſecunda.
Qualem poſterius cōſtat reperiſſe ribaltum.
Et quæ Reginæ nunc læta ſub elisabetæ
Auſpiciis, vvaltere ralegh, tibi terra reperta
Nomine virginia eſt, Regina à Virgine dicta.
Reginæ decus æternum, æternum decus Anglis.
Ante omnéſq; tibi, vvaltere ralegh, quia nullis
Sumptibus, & nulli parcens inuicte labori,
Terrarum auxiſti ſpatiis maioribus orbem.

—I Auratus Poëta & Interpres regius.

De Americanis animantibus aura vescentibus

Apud Ioannem Lerium, qui de rebus Brasiliensibus scripsit, legimus haec de animali quod non nisi auris vesci fertur:

Hay defor-
me animal

Unum quod Barbari Hay vocant, magnitudine canis est, facie Cercopitheci, ventre pendulo, quemadmodum Scrofae parturientis, pilo leucopeato valde diluto, longissima cauda, pedibus in morem Ursi villosis, prolixis unguibus: ut autem dum in sylvis agit valde sit ferum, captum nihilominus cicuratur facillime. Nudi autem Tououpinambaultii non libenter cum illo colludunt, propterea quod tum longos habeat ungues, tum acutos. Caeterum (quae res fortasse videbitur incredibilis) audivi et a Barbaris et a quibusdam interpretibus qui diu in America sunt commorati, neminem unquam vidisse tum in sylvis tum domi animal illud cibo frui, ut quidam aura illud vivere opinentur.

¿Et quod "deforme animal" est illud Hay? Nihil aliud, quam id quod ab hominibus rerum naturae peritis hodie appellatur "Bradypus," ab aliis autem imperitioribus "Folivora," sed hoc nomen mendose dicitur, cum inter auctores satis constet Hay non foliis, sed tantum auris, vesci.

NewImage

2014-03-07

De mendaciis temporis

SolarTimeVsStandardTime

Dies nunc appropinquat, quo tempus falsa ratione metiamur et horologia a solis veritate deflectamus, ut nobismet mentiamur atque una hora maturius expergiscamus, una hora maturius obdormiamus. Haec mendacia in usum venerunt inter bella omnium gentium, quae saeculo vicesimo gesta sunt, quo diligentius operarios subsidia pararent militibus (et quo latius regimina non solum in cives sed etiam in ipsam naturam rerum potestatem exercerent). Sed non omnes gentes eodem tempore horam surripiunt, nec per idem temporis spatium id mendacium pro veritate habent.

Hoc mense, Americani falsam rationem horarum numerandarum suscipient die nono: Europaei autem die tricesimo (nisi Russi et Rutheni Albi, qui semper sic mentiri solent, et Hispani, qui semper nescire videntur quota hora sit, putentes se debere Germanis in talibus calculis meditandis morigerari). Itaque viginti dies, plus minusve, Americani una hora propiores erunt Europaeis: nam si aliis anni diebus aliquis (ut exemplum afferam) Floridensis veterem orbem terrarum telephonice compellaverit, respondebit Germanus vel Italus vel etiam Hispanus (qui Germanos his in rebus sequuntur) decima sua hora, quia iter sex horarum oportet vocem sub mare Oceanum facere. Sed his viginti diebus, cum Americani sibi mentiantur et dicant horam quartam pro tertia, et quintam pro quarta, dum Europaei pergant horas rectius iudicare, vox compellantis iter tantum quinque horarum faciet. Itaque una hora inter orbes veterem et novum surripitur, et uterque orbis terrarum fit alteri propior.

Etiam adiuvat tabulam chorographicam et chronographicam inspicere, qua docetur quanto meridies singulas apud gentes discrepet a medio die.

2014-03-06

De aenigmate Bononiensi

Cum librum quendam septimi decimi saeculi lustraremus, aenigma invenimus, epitaphium quod Bononiae "inventum" est, fortasse sexto decimo saeculo, fortasse a medicis, et quod certe usque ad hunc diem legi potest:

D M

ÆLIA LÆLIA CRISPIS
NEC VIR NEC MVLIER NEC ANDROGYNA
NEC PUELLA NEC IVVENIS NEC ANVS
NEC CASTA NEC MERETRIX NEC PVDICA
SED OMNIA
SVBLATA
NEQVE FAME NEQVE FERRO NEQVE VENENO
SED OMNIBUS
NEC CŒLO NEC AQVIS NEC TERRIS
SED VBIQVE IACET

LUCIUS AGATHO PRISCIUS
NEC MARITVS NEC AMATOR NEC NECESSARIVS
NEQVE MŒRENS NEQVE GAVDENS NEQVE FLENS
HANC
NEC MOLEM NEC PYRAMIDEM NEC SEPVLCHRVM
SED OMNIA
SCIT ET NESCIT CVI POSVERIT

Quod epitaphium Bononienses vehementissime defendunt contra illos, qui codicem manu scriptum et Mediolanensem praeferunt, ubi litteris Gothicis scripta referuntur verba haec:

A. M. P. P. D.

ELIA LELIA CRISPIS
NEC VIR NEC MVLIER NEC ANDROGYNA
NEC PUELLA NEC IVVENIS NEC ANVS
NEC CASTA NEC MERETRIX NEC PVDICA
SED OMNIA
SVBLATA NEC FAME NEC VENENO
SED OMNIBUS
NEC CÆLO NEC AQVIS NEC TERRIS
SED VBIQVE IACET
LELIA CRISPIS ALIAS IN CAVO ACUTO

LUCIUS AGATHO PRISCIUS
NEC MARITVS NEC AMATOR NEC NECESSARIVS
NEQVE MŒRENS NEQVE GAVDENS NEQVE FLENS
HANC NEC MOLEM NEC PYRAMIDEM NEC SEPVLCRVM
SED OMNIA
SCIT ET NESCIT CVI POSVERIT

HOC EST SEPVLCRVM INTVS CADAVER NON HABENS
HOC EST CADAVER SEPVLCRVM EXTRA NON HABENS
SED CADAVER IDEM EST & SEPVLCHRVM SIBI

Nonnulla hic paululo immutata vel addita videntur:

  • Pro "DM" (sive "Dis Manibus," quo nihil saepius invenitur in sepulchris) insolitae litterae AMPPD reperiuntur, quas nonnulli volunt, nec sine causa, significare "AMicus Propria Pecunia Dicavit."
  • Nomen Æliae Læliae potius "Elia Lelia" scribitur, et pro "cœlo" legitur "cælo" (nec "celo").
  • Post ultimum Aeliae partis versum, qui est "sed ubique iacet," legitur et:

    LELIA CRISPIS ALIAS IN CAVO ACVTO

    Quid sit "cavus acutus" non statim liquet, sed inter Sophoclis fragmenta, quae ad Niobae fabulam pertinent, invenimus:
    ΑΠΟΛΛΩΝ
    ὁρ]ᾷς ἐκείνην τὴν φοβουμένην ἔσω,
      τ]ὴν ἐν πιθῶνι κἀπὶ κυψέλαις κρυφῇ
    μό]νην καταπτήσσουσαν;
    At forsitan magis momenti habendae sunt litterae ipsae: "cavo" et "acuto" una litterula, nempe "T," inter se differunt, sicut "Priscius" litteris alio ordine positis, non nisi una illa "U" superaddita discrepant a "Crispis," vel "Laelia" et "Aelia" una "L." Item "Alias" non longe ab "Ælia" differt.

Maxima autem discrepantia constat tribus versibus, qui ad finem totius epitaphii appositi sunt:

Hoc est sepulchrum intus cadaver non habens,
hoc est cadaver sepulchrum extra non habens,
sed cadaver idem est et sepulchrum sibi.

quod homines abhinc saecula nonnulla animadverterunt Politiani esse videri, quibus ille vertit hos versus iambicos, qui in anthologiae Palatinae septimo inveniuntur:

AΔEΣΠΟΤΟΝ

ὁ τύμβος οὗτος ἔνδον οὐκ ἔχει νεκρόν·
ὁ νεκρὸς οὗτος ἐκτὸς οὐκ ἔχει τάφον,
ἀλλ' αὐτὸς αὑτοῦ νεκρός ἐστι καὶ τάφος.

a nonnullis Agathiae Scholastico adscribuntur, qui hos versus ab altero quodam scholiastico fertur scripsisse in Nioben. Legimus autem apud Eustathium ad Iliadis vicesimum quartum:

ἐνάγει δὲ εἰς νοῦν τοιοῦτον καὶ Σοφοκλῆς, ὃς τὴν Ἀντιγόνην οὕτω κατορυχθεῖσαν, ὅτε τὸν ἀδελφὸν Πολυνείκην ταφῇ καθωσίωσε, τῇ Νιόβῃ παρείκασε. φέρεται [sed a quo?] δὲ καὶ ἀστεῖον ἐπὶ τῇ Νιόβῃ ἐπίγραμμα τοῦτο·

ὁ τύμβος οὗτος ἔνδον οὐκ ἔχει νέκυν·
ὁ νεκρὸς οὗτος ἐκτὸς οὐκ ἔχει τάφον·
ἀλλ' αὐτὸς αὑτοῦ νεκρός ἐστι καὶ τάφος.

καὶ μήποτε Σοφοκλῆς καὶ τούτου τὴν ἀρχὴν ἐνδέδωκεν, ἔνθα φησὶν ἐν πετραίῳ τάφῳ τὴν Νιόβην δακρύειν.

Quos Ausonius, qui ante Agathiam natum mortuus erat, sic (mirum in modum) vertisse fertur:

Habet sepulchrum non id intus mortuum,
habet nec ipse mortuus bustum super,
sibi sed est hic ipse sepulchrum et mortuus.

De quo carmine, vel potius de qua discreptantia aetatum, videas Vinetum, qui his verbis sollicitatus est:

Huic simile est illud libro tertio Anthologiae: ὁ τύμβος οὖτος [et ita porro]… Quorum Graecorum auctor non nominatur in eo Epigrammatum libro: sed Agathiae Scholastico attribuit interpres Electrae Sophoclis Graecus. Qui si non fallit, et Agathias ille Scholasticus est, quem Paulo Silentiario et Triboniano aequalem facit Suidas, qui Iustiniano principe vixerunt, certe is plus centum annis posterior fuerit Ausonio, qui se dicit, Gratiano Caesare Consulem fuisse iam senem: et sic Agathias Ausonii, non contra Ausonius Agathiae interpres esse poterit. Quod de Pallada quoque probavimus in Epigramma octogesimum quintum.

Haec difficultas tolli potest variis modis: si non eundem Agathiam illud epigramma scripsisse habeamus, sed alterum quendam virum, quem interpretes Graeci cum Agathia Scholiastico perperam confuserint (memento Ausonium saepe carmina Anthologiae, et praecipue Palladae et Rufini, vertisse; raro autem carmina post se mortuum scripta); aut si epigramma Latinum in opera Ausoniana perperam insertum putemus a quodam humanista (<tussiens>Ugoletus anno 1499º<tussiens>).

Sed, ut ad Politianum revertamur, ille (anno 1485º?) epigramma panxit hoc:

In Nioben Lapidem

Hoc est sepulchrum intus cadaver non habens,
Hoc est cadaver et sepulchrum non habens,
Sed est cadaver et sepulchrum idem sibi.

Quod mirum in modum videtur fere idem esse atque epitaphium Mediolanense. Itaque:

  • aut Mediolanensis quidam carmen furatus est a Politiano, codicem Mediolanensem nihil continuisse ante annum 1485um;
  • aut Politianus epigramma furatus est a Mediolanensibus,
  • aut omnes sunt fures et misellus quidem auctor, qui medio (ut dicitur) aevo floruit, nullas laudes meritas umquam accepit.

Semel porro invenio post illos additum versum quartum:

Ælia Lælia Crispis non nata resurgens.

quo titulo Ioannes Baptista Colbert commentarios edidit in aenigma.

Quid sit Ælia Lælia, nisi histrio mimave, ipse nescio, sed arridet responsa hariolorum percensere saeculis praeteritis data: ut aquam pluviam (dixit Marius Michael Angelus), materiam primam (Turrius), Nioben (Vitus), eunuchum (Schottius), animam, ideam, hydrargyrum chemicum, cannabem (!) Bononiensem, litem, umbram, carmen, amicitiam, castitatem, Ioannam Pontificem Maximam, ecclesiam ipsam Romanam, et ita porro. Negandum autem non videtur epitaphium nonnullis in rebus Nioben referre: nam si illud "nec cœlo nec aquis nec terris" putas, lector, te antea legisse, non longe aberras: nam Naso in sexto Metamorphoseon de eadem Niobe scripsit:

Quaerite nunc, habeat quam nostra superbia causam,
Nescio quoque audete satam Titanida Coeo
Latonam praeferre mihi, cui maxima quondam
Exiguam sedem pariturae terra negavit!
Nec caelo nec humo nec aquis dea vestra recepta est:
Exsul erat mundi, donec miserata vagantem
Hospita tu terris erras, ego, dixit, in undis,
Instabilemque locum Delos dedit. …