Verba et Facta

Papyrio in charto ad Qaṣr Ibrîm invento insunt fragmenta quaedam C. Cornelio Gallo attributa. Ex illis versibus qui a decima linea usque ad decimam tertiam olim exstabant, nihil restat praeter unum verbum, cuius prima littera vix legi potest: ṭyria.

Iohannes Newman, qui Propertium Augustum seu Augustan Propertius anno 1997º in lucem edidit sexigesimo tertio in volumine illius serie c.n. Spudasmata, haec de ṭyria dixit, pp. 44–45:

Plinius (N. H. IX. 39. 63) laudavit Cornelium Nepotem hac mente: ut P. Lentulus Spinther primus usus esset dibapha Tyria pro suo praetexto anno 63º. "Tyrius" prolatus est ut purpuram significaret in Ciceronis Pro Flacco (69) et in Catulli 61.165 (ante annum 54^um?). Plinius dixit Romuli trabeam purpuream fuisse, et trabea illa magni momenti est Vergilio. Potest fieri ut Gallus hanc respiceret, ut Octavianum cum Romulo conferret, quam comparationem et Horatius et Propertius quartis in suis libris Carminum/Elegiarum etiam illo tempore faciebant. Ille certe coniungebatur cum Palatino, ita ut Octavianus.

Ne una quidam sententia illa in paragrapho reperta videtur consequi ex alia sententia vel ad proximam sententiam lectorem adducere. Sed quo nos, tenebrosas per ambages et uno e nomine adiectivo profectos, quo nos adduxisse Iohannes Newman voluit?

Quis est "ille" qui coniungebatur cum Palatino, ut Octavianus? Propertius an Horatius? Si ita fuerit, quis curet? An Romulus? Bene, nos omnes scimus eum nonnihil fecisse illo in monte, sed haec omnia nihil ad Gallum pertinent. An Gallus ipse? Quid ille cum Palatino?

Aususne est Newman uno et solo nomine adiectivo fretus dicere Octavianum hoc in carmine perdito a Gallo esse laudatum? Quidni etiam ponamus Gallum cecinisse de puella illa quae Tyria ab Ovidio vocabatur, cui nomen Europa? Quidni de urbe Tyria? Quidni de nave Tyria? Debemusne semper in nomine Tyrio laudes Augusti subaudire?

Scientiam nostram litterarum prorsus non intelligo.

Tandem habeo quod referam: nam multas hebdomades nihil aliud feci quam antiquos auctores legere, libellos de rebus iam tritis scribere. Nunc tamen quidam professor rerum gestarum mihi tradidit fasciculum epistolarum, quas vult in sermonem Anglicum verti. Haec opuscula a Hevelio, astronomiae peritissimo et Veteris Gedani consule, decimo septimo saeculo scripta studium meum multo magis movent quam alia quae sunt mihi legenda; nam his in litteris insunt gemmae humanitatis et vitae communis quas alias non offendam; neque in luminis oras iam editae sunt. Professor enim fere omnia opera Heveliana indagavit, plurimas latebras diligenter per Europam inspiciens, et multas epistolas diu et diversis in bibliothecis celetas contulit; per quem mihi nunc licet eas legere et eius exempla manu transcripta corrigere... et, id quod discipulis semper est gratissimum, me mercede conduxit ut operam darem. Potero nunc paulo divitior fieri et lucrum non solum mentis sed etiam aeris comparare, quo possim, ut nos discipuli solemus, solutius vivere et nova in vitia incumbere.

Hevelii genus scribendi, his in epistulis saltem, videtur mihi duplex: nam auctor ille, cum de sideribus et academicis de negotiis loqueretur, polite verba sua elegit et adagiis sententias instruxit; in versiculis extremae epistolae transversis, tamen, cum curialibus de nugis et sua de vita garriretur, aliquando etiam in sermonem vulgarem descendit et salsiores res tractat. Professor enim promisit me mox quadam in epistula de reginae vestibus interioribus esse lecturum; nescio utrum rite promiserit an tantummodo ut lectoris studium moveret, sed bene scio me nulla indusia intima et regia apud Lucretium inventurum. Ut possis, lector sine dubio iam taedio afflicte propter verba mea insulsa, Hevelii semonem iudicare, quasdam sententias e parte minus florida, sed quam puto magis studium moturum, adiungam:

Princeps avia Principis Arausicani (d'Aurange) quorundam molitiones detescit, quidam ac per cuniculos¹ apud Hollandiae Zeelandiaeque ordines agebant, ut, nisi post sex annos integros, Iuvenis ille Princeps ad nullum magistratum dignitatemve promoveretur. Contrariis elusit eos artibus. Plures in eo toti occupantur, et artes excogitant, quibus Arausicanum ab omni submoveant publico munere. Legatus Lusitanicus singulis exspectatur diebus; qui praecessit Regis Lusitaniae consiliarius Ulloa appellatus, ratihabitionem² instrumenti, foederis et pacis imperfectam attulit. Qui propterea in consessum Ordinum,³ ut eos alloqueretur admissus non est.

1. per cuniculos] clam; cf. Ciceronis orationem primam de lege agraria habitam: "quae res aperte petebatur, ea nunc occulte cuniculis oppugnatur."
2. ratihabitionem] verbum medii aevi, quod ad actum pacis sanciendae spectat.
3. Ordinum] ordines vocantur provinciae, ut Belgii, Hollandiae, Zeelandiae.

Quod ad numerum pertinent, potest in "promoveretur" creticus spondeusque, in "omni submoveant publico munere" triplex creticus audiri.

Taedio afflictus diu in bibliotheca sedebam, de Claudii morte legens.

Semel apud auctores Graecos legitur nomen quod est ἀποκολοκύντωσις: apud Cassium Dionem, qui idem nomen tribuit Senecae libello praeclaro:

συνέθηκε μὲν γὰρ καὶ ὁ Σενέκας σύγγραμμα, ἀποκολοκύντωσιν αὐτὸ ὥσπερ τινὰ ἀθανάτισιν ὀνομάσας…

id est

Composuit enim etiam Seneca scriptum, quod "apocolocyntosin" quasi "consecrationem" vocavit.

Qui titulus nullis in codicibus manuscriptis legitur. Immo, in Roncali editione Teubneriana inveniuntur hi tituli:

• Divi Claudii Ἀποθέωσις per satiram
• Ludus de morte Claudii [Caesaris additur in nonnullis]
• De morte Cluadii Caesaris iudicio poenaque post mortem
• [liber] de caelo sivi luctus de morte [divi] Claudii
• Ludi de obitu Claudii [Neronis]

et ita porro. Itaque, ut saepe talibus in rebus fit, diu luctabantur homines docti qui explicarent quid sibi vellet hic ἀποκολοκύντωσις, num Claudius ipse rotundus sine capite sine praeputio quasi cucurbita visus esset (nam nusquam in fabula ipsa in formam cucurbitae verteretur Claudius), num aliquid aliud in mentem hoc vocabulum insolitum vocare debuisset.

Sunt qui voluerint credere significationem latere in lacuna quae ante capitulum octavum stat; qua in lacuna Hercules, qui antea Claudio minatus erat clava quae "reges saepe mactavit feros," tandem nescimoquomodo ad Claudium ita inclinatior est factus ut eius causam etiam ipse egerit: "Noli mihi invidere, mea res agitur: deinde tu si quid volueris, in vicem faciam; manus manum lavat." Perspicuum est Claudium in lacuna aliquid promississe vel fecisse quod Herculem redderet in se propensiorem, sed haec omnia ad cucurbitas spectavisse non videntur.

Nemo tamen doctus adhuc, quod Nemo Indoctissimus sciam, videtur animadvertisse vocabulum simile sed valde incertum et tantummodo apud Hesychium Alexandrinum repertum,

&daggerἀποκολοκαύτωσις

παρ' †Ἰνδοῖς ἡ συνουσία. οἱ δὲ παρὰ Παφλαγόσι †τινῶν χριομένων τὰ αἰδοῖα δονεῖν †παρέχει

Ita legit Munksgaard anno 1953º; Henricus tamen Estienne Carolusque Labbé, qui Thesaurum Graecae Linguae saeculo undevicesimo composuerunt, non ἀποκολοκαύτωσιν legerunt sed ἀπολοκαύτωσιν:

Itaque fortasse optima est ratio quae P. T. Eden sua in editione explicavit et quae videtur esse sententia doctis fere communis: cucurbitas esse quasi signa merae stultitae, ἀποκολοκύντωσιν igitur sibi velle Claudium non deum factum esse sed propter stultitiam in ludibrio haberi.

Aliquando fit ut annotationes ad textum scriptae et variae lectiones etiam auctoris verbis lepidiores esse videantur.

Michaël Fayus, qui etiam Michaelis Du Fay vocatur, anno 1680º Lucretii De Rerum Natura libros sex Lutetiae Parisiorum in usum serenissimi, ut aiunt, Delphini edidit, quamquam Fayus ipse, religionis causa, Lucretii versus fere odio habuit. De qua editione haec sunt dicta:

Notae plenae sunt hallucinationum, et, quae bona sunt, debet aliis. Nardii animadversiones de funeribus Atheniensium reiecit ad calcem, et particulas carminis obscoenas collectas dedit post indicem; scilicet, ut, quae ab oculis removeantur, ea congesta uno obtutu perlegi queant.

Cuius de hallucinationibus Thomas Creech, editor paulo recentior et Britannus, saepe queritur, nec sine sale:

Cum vidi Consalvum imaginem apposuisse de Lucretii versibus descriptam, codicem Oxoniensem statim agnovi quippe quem in scholis nostris hoc spatio academico legeremus. Quem abhinc hebdomades duas evolvere coepi parva in insula versans, c.n. Caio Cedrea, ubi temporis subsicivi particula ultima degi una cum pelicanis—et imagines descripsi.

Hac in imagine scriblita conspicitur ex citreis facta, quod scriblitarum genus proprium est Floridae necnon nomen habet e "Caionibus" insulis. Caiones enim sunt parvae insulae quae Hispanice quondam "cayos" vocabantur (quamquam Hispani sexto decimo saeculo easdem insulas "Martyres" appellabant) et nunc Anglice, ex eodem vocabulo, "Keys." Itaque, quod citrea viridia et parva sunt quibusdam Caionibus peculiaria ac vernacula, nomen insularum etiam fructui tribuitur.

Hi pelicani in popinae tecto insedebant; incertum tamen mihi erat utrum scriblitam rapere vellent an tantummodo homines intueri qui ipsi aves invicem intuerentur.

Plures pelicani.

Perplacuit de natura rerum legere dum naturam spectabam, et praesertim ad sinum ut dicitur Mexicanum, mare quod numquam antea visitavi. Nunc tamen, anno academico incepto, fere necesse videtur mihi in oppido manere ubi studiorum universitas est sita, ut omnes nugas scholasticas absolvam.